مروری بر سه ضلع روابط تجاری ایران و کره جنوبی در 6ماه گذشته، نفت، لوازم خانگی و دارایی‌های مسدودشده؛
خلاصه: روابط تجاری ایران و کره جنوبی در شش ماه نخست ۲۰۲۶ مسیری از انفعال به سوی احیای تدریجی را طی کرد. در ماه‌های ابتدایی، حجم مبادلات در پایین‌ترین سطح قرار داشت، اما به تدریج نشانه‌هایی از تغییر رویکرد سئول نسبت به تهران مشاهده شد. تلاش برای ایجاد میز تجارت مشترک، برنامه‌ریزی برای ازسرگیری واردات نفت، مشارکت احتمالی شرکت‌های کره‌ای در صندوق بازسازی، توافق برای انتقال محکومان و رفع محدودیت واردات لوازم خانگی کره‌ای از جمله مهم‌ترین تحولات این دوره بودند. با این حال، موضوع دارایی‌های مسدودشده و تنش‌های سیاسی و امنیتی همچنان به عنوان موانع اصلی بر سر راه توسعه کامل روابط تجاری دو کشور باقی مانده است. آینده این روابط به تحولات ژئوپلیتیک و میزان انعطاف‌پذیری دو طرف بستگی دارد.
دیباچه‌ای بر روابط تجاری ایران و کره جنوبی در نیمه نخست ۲۰۲۶
روابط تجاری ایران و کره جنوبی در شش ماه نخست سال ۲۰۲۶ مسیری پرفراز و نشیب را پشت سر گذاشت؛ مسیری که از انفعال و انسداد در ماه‌های ابتدایی سال آغاز شد و به تدریج با نشانه‌هایی از احیای دوباره در حوزه‌های مختلف اقتصادی و تجاری همراه گشت. در دی و بهمن ۱۴۰۴، اگرچه حجم مبادلات دو کشور در پایین‌ترین سطح خود قرار داشت، اما نشانه‌های اولیه‌ای از تغییر رویکرد در سئول نسبت به تهران مشاهده می‌شد. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، حجم صادرات ایران به کره جنوبی در آن بازه زمانی حدود ۸۷ میلیون دلار برآورد شده و کارشناسان بر ظرفیت‌های بالفعل‌نشده گسترده‌ای در حوزه‌های محصولات کشاورزی نظیر پسته، خرما، زعفران و خاویار و همچنین محصولات معدنی و پتروشیمی تأکید داشتند. این در حالی بود که ایران و کره جنوبی در دهه گذشته یکی از شرکای تجاری مهم یکدیگر محسوب می‌شدند و حجم مبادلات دوجانبه در سال ۲۰۱۱ به بیش از ۱۷ میلیارد دلار رسیده بود. اما #تحریم‌های بین‌المللی و محدودیت‌های بانکی، این رقم را به شدت کاهش داده بود. با این حال، همزمان با آغاز سال ۲۰۲۶، مقامات اقتصادی دو کشور مذاکرات مقدماتی را برای بازسازی سازوکارهای تجاری آغاز کردند و موضوعاتی نظیر رفع آلودگی هوا و برقی‌سازی خودروها به عنوان اولویت‌های همکاری مشترک مطرح شد.
تلاش‌های دوجانبه برای احیای روابط تجاری در بهمن و اسفند ۱۴۰۴
در بهمن و اسفند ۱۴۰۴، خبرهایی درباره تلاش دو طرف برای احیای روابط تجاری و ایجاد «میز مشترک تجاری» بین تهران و سئول منتشر شد. هدف اصلی از تشکیل این میز، تسهیل تبادلات تجاری، رفع موانع موجود و ایجاد سازوکاری منظم برای گفت‌وگوی مستمر میان بخش‌های خصوصی دو کشور بود. کارشناسان اقتصادی در آن زمان معتقد بودند که با وجود محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها، همچنان ظرفیت‌های همکاری قابل توجهی در حوزه‌های مختلف میان ایران و کره جنوبی وجود دارد که تاکنون به دلیل فقدان سازوکارهای ارتباطی مناسب، مغفول مانده است. از سوی دیگر، گزارش‌های اقتصادی منتشرشده در اسفند ۱۴۰۴ نشان می‌داد که بازار خودروی ایران در آن زمان حدود ۴۱.۵ میلیارد دلار برآورد شده و با پیش‌بینی رشد تا ۷۰ میلیارد دلار، به عنوان بازاری جذاب برای شرکت‌های کره‌ای توصیف می‌شد. این گزارش‌ها حاکی از آن بود که شرکت‌های خودروسازی کره جنوبی، به ویژه کیا موتورز و هیوندای، همچنان به حضور در بازار ایران علاقه‌مند هستند و در صورت فراهم شدن شرایط، آماده ازسرگیری فعالیت‌های خود در این بازار خواهند بود.
برنامه‌ریزی برای ازسرگیری واردات نفت در فروردین و اردیبهشت ۱۴۰۵
در فروردین و اردیبهشت ۱۴۰۵، رسانه‌های کره‌ای از برنامه‌ریزی سئول برای ازسرگیری واردات نفت خام از ایران پس از سه سال توقف خبر دادند. وزارت امور خارجه کره جنوبی نیز در این باره اعلام نظر کرد و مقامات این کشور تأکید کردند که رایزنی‌های دیپلماتیک با طرف ایرانی برای بررسی جزئیات این موضوع در جریان است. این خبر بازتاب گسترده‌ای در محافل اقتصادی دو کشور داشت، زیرا کره جنوبی یکی از بزرگ‌ترین واردکنندگان نفت خام در جهان محسوب می‌شود و بازگشت ایران به سبد تأمین انرژی این کشور می‌توانست تأثیرات قابل توجهی بر بازار جهانی نفت داشته باشد. در همین راستا، در اردیبهشت و خرداد ۱۴۰۵، یک نفتکش کره‌ای حامل حدود دو میلیون بشکه نفت خام، پس از هماهنگی دیپلماتیک با مقامات ایرانی، مجوز عبور از تنگه هرمز را دریافت کرد. وزیر خارجه کره جنوبی این موضوع را تأیید کرد و آن را گامی مهم در جهت عادی‌سازی روابط تجاری دو کشور توصیف نمود. با این حال، همزمان تنش‌هایی نیز در این حوزه وجود داشت؛ به طوری که در پی اعلام کره جنوبی درباره بررسی اعزام نیرو به تنگه هرمز به دنبال درخواست آمریکا، سفر غلامحسین محسنی اژه‌ای، رئیس قوه قضائیه ایران، به سئول برای شرکت در یک اجلاس بین‌المللی لغو شد. این اقدام نشان می‌داد که همکاری‌های تجاری دو کشور همچنان تحت تأثیر تحولات سیاسی و امنیتی قرار دارد و پیشرفت در حوزه اقتصادی بدون حل و فصل مسائل سیاسی امکان‌پذیر نیست.
صندوق بازسازی و ازسرگیری تولید محصولات کره‌ای در خرداد و تیر ۱۴۰۵
در خرداد و تیر ۱۴۰۵، گزارش‌های متعددی درباره احتمال مشارکت شرکت‌های کره‌ای در یک صندوق سرمایه‌گذاری خصوصی ۳۰۰ میلیارد دلاری برای بازسازی پس از جنگ ایران منتشر شد. این صندوق بخشی از توافق احتمالی آمریکا و ایران بود و قرار بود شرکت‌هایی از کره جنوبی، ژاپن، سنگاپور، مالزی و ایالات متحده در آن مشارکت کنند. بر اساس گزارش رویترز، شرکت‌های کره‌ای از جمله حامیان این صندوق معرفی شده بودند و سرمایه‌گذاری‌های تعهدشده حوزه‌هایی نظیر انرژی، لجستیک، تولید و زیرساخت‌های حمل و نقل را در بر می‌گرفت. در همین بازه زمانی، خبرهایی درباره ازسرگیری تولید پیکاپ «موسو گرندخان» که محصول شرکت KGM کره جنوبی است، پس از ماه‌ها توقف به دلیل محدودیت‌های بین‌المللی و مشکلات حمل و نقل منتشر شد. علاوه بر این، شرکت کیا موتورز اعلام کرد که با یک واردکننده رسمی در ایران برای عرضه مدل اسپورتیج ۲۰۲۶ وارد مذاکره و آماده‌سازی نهایی شده است. همچنین وزارت امور خارجه کره جنوبی یک «کارگروه همکاری اقتصادی جامع کره-خاورمیانه» برای مشارکت شرکت‌های کره‌ای در تلاش‌های بازسازی پس از جنگ در منطقه و برنامه‌ریزی برای همکاری اقتصادی با ایران تشکیل داد. این تحولات نشان می‌داد که سئول به دنبال آن است تا از فرصت‌های ایجادشده در دوران پس از تنش‌های نظامی، برای بازسازی موقعیت اقتصادی خود در ایران استفاده کند.
رایزنی‌های دیپلماتیک و تجاری در تیر و مرداد ۱۴۰۵
در تیر و مرداد ۱۴۰۵، سفیر جدید ایران در کره جنوبی پیش از عزیمت به محل مأموریت، با اتاق بازرگانی تهران دیدار و راهکارهای احیای روابط تجاری را بررسی کرد. در این جلسه، برگزاری منظم جلسات B2B، تبادل اطلاعات اقتصادی و اعزام هیئت‌های تجاری به عنوان راهکارهای اصلی برای تقویت مناسبات اقتصادی میان ایران و کره جنوبی پیشنهاد شد. سفیر ایران با اشاره به تجربه همکاری‌های گذشته دو کشور، بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت‌های اتاق‌های بازرگانی برای ارتقای سطح روابط تجاری تأکید کرد. از سوی دیگر، بخش خصوصی ایران نیز آمادگی خود را برای گسترش همکاری با شرکت‌های کره‌ای در حوزه‌هایی نظیر صنعت خودرو، لوازم خانگی، فناوری اطلاعات، اقتصاد دیجیتال، دارو و تجهیزات پزشکی اعلام کرد. کارشناسان اقتصادی معتقد بودند که با وجود چالش‌های موجود، همچنان فرصت‌های قابل توجهی برای همکاری اقتصادی میان ایران و کره جنوبی وجود دارد و دو کشور می‌توانند با تکیه بر تجربیات گذشته، مسیر جدیدی برای همکاری‌های آینده ترسیم کنند.
تحولات شهریور و مهر ۱۴۰۵: از هشدار سیاسی تا گشایش تجاری
در شهریور و مهر ۱۴۰۵، تحولات مهمی در روابط ایران و کره جنوبی رخ داد. ایران در پیامی به زبان کره‌ای هشدار داد که هرگونه مشارکت نظامی کره جنوبی در تنگه هرمز «پیامدهای جدی» خواهد داشت. این هشدار در واکنش به بررسی درخواست آمریکا از سوی سئول صادر شد و نشان داد که مسائل امنیتی همچنان بر روابط اقتصادی دو کشور سایه می‌اندازد. در همین حال، وزیر امور خارجه ایران در دیدار با سفیر جدید کشورمان در سئول، بر لزوم تقویت مناسبات دوجانبه به ویژه در حوزه‌های اقتصادی و تجاری تأکید کرد. در تاریخ ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶، وزرای خارجه ایران و کره جنوبی در حاشیه هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک دیدار کرده و یک موافقتنامه انتقال محکومان امضا کردند. طرفین در این دیدار درباره تقویت همکاری‌ها و تحولات منطقه‌ای گفت‌وگو کردند. همچنین در همین بازه زمانی، رئیس سازمان توسعه تجارت ایران و مدیرعامل سازمان تجارت کره (KOTRA) توافق کردند یک میز تجارت مشترک بین تهران و سئول ایجاد کنند. شاید مهم‌ترین خبر تجاری این دوره، ابلاغ رفع محدودیت واردات لوازم خانگی برندهای کره‌ای نظیر سامسونگ و ال‌جی از طریق رویه مرزنشینی بود که پس از پنج سال ممنوعیت، مسیر ورود این محصولات به بازار ایران را باز کرد. البته واردات از کانال‌های تجاری عادی همچنان ممنوع باقی ماند. این تصمیم نشان‌دهنده رویکرد تدریجی و محتاطانه ایران در قبال گسترش تجارت با کره جنوبی بود.
دارایی‌های مسدودشده؛ محور پیوسته تنش و مذاکره
موضوع دارایی‌های مسدودشده ایران در کره جنوبی به ارزش حدود ۷ میلیارد دلار، از محورهای مهم و پیوسته در روابط دو کشور بوده و در بازه‌های مختلف سال ۲۰۲۶ نیز مطرح شده است. این دارایی‌ها که عمدتاً حاصل فروش نفت خام ایران به کره جنوبی در سال‌های گذشته است، به دلیل تحریم‌های آمریکا در بانک‌های کره‌ای مسدود شده و ایران بارها خواستار آزادسازی آن‌ها شده است. در فوریه ۲۰۲۶، یک مقام ارشد بانکی ایران اعلام کرد که حداقل یک میلیارد دلار از این دارایی‌های مسدودشده در مرحله نخست فرآیند آزادسازی به کشور بازخواهد گشت. همچنین کره جنوبی اعلام کرد که بدهی حدود ۱۸ #میلیون_دلاری ایران به سازمان ملل را از محل همین دارایی‌های مسدودشده پرداخت کرده تا حق رأی ایران در مجمع عمومی حفظ شود. با این حال، وزارت امور خارجه کره جنوبی بعدها اعلام کرد که این دارایی‌ها دیگر در بانک‌های کره‌ای نگهداری نمی‌شوند و به قطر منتقل شده‌اند. این موضوع همچنان یکی از نقاط اختلاف اصلی میان تهران و سئول باقی مانده و حل و فصل آن می‌تواند نقش کلیدی در عادی‌سازی کامل روابط تجاری دو کشور ایفا کند.
چشم‌انداز روابط تجاری ایران و کره جنوبی
با نگاهی به تحولات شش ماه نخست سال ۲۰۲۶، می‌توان گفت که روابط تجاری ایران و کره جنوبی در وضعیتی دوگانه قرار دارد. از یک سو، نشانه‌های روشنی از تمایل دو طرف برای احیای مناسبات تجاری و اقتصادی وجود دارد؛ از جمله توافق برای تشکیل میز تجارت مشترک، رفع محدودیت واردات لوازم خانگی کره‌ای، آماده‌سازی برای ازسرگیری واردات نفت و مشارکت احتمالی شرکت‌های کره‌ای در پروژه‌های بازسازی ایران. از سوی دیگر، مسائل سیاسی و امنیتی همچنان به عنوان موانع جدی بر سر راه توسعه کامل روابط تجاری دو کشور عمل می‌کنند. هشدار ایران درباره پیامدهای مشارکت نظامی کره جنوبی در تنگه هرمز و لغو سفر رئیس قوه قضائیه ایران به سئول، نشان‌دهنده حساسیت بالای تهران نسبت به تحرکات سیاسی و امنیتی سئول است. کارشناسان معتقدند که آینده روابط تجاری ایران و کره جنوبی تا حد زیادی به تحولات ژئوپلیتیک منطقه، سرنوشت توافق‌های بین‌المللی و میزان انعطاف‌پذیری دو طرف در قبال مسائل سیاسی بستگی دارد. با این حال، آنچه مسلم است، آن است که هر دو کشور به اهمیت حفظ کانال‌های ارتباطی تجاری و اقتصادی واقف هستند و تلاش می‌کنند این پل ارتباطی را حتی در سخت‌ترین شرایط نیز حفظ کنند.